POLİTİKA BİLİMİNE GİRİŞ (Münci Kapani) (2)

SEKİZİNCİ BÖLÜM

KOMUOYU

KAMUOYU NEDİR?
Kamuoyu, belli bir zamanda, belli bir tartışmalı sorun karşısında, bu soruna ilgilenen kişiler grubuna veya gruplarına hakim olan kanaattir.
Çoğunluk, yoğunluk yada etkinlik. Kamuoyu kendini etkin olarak duyuran kanaattir.
KAMUOYUNUN OLUŞMASI
Kamuoyunu oluşturan sosyal ve psikolojik etkenler;
psikolojik, sosyal çevre, aile ve okul.
Yüz yüze yapılan temaslar ve kanaat önderlerinin rolü. “kanaat önderler”
Kitle haberleşme araçları:
Kişi açısından “seçmeli ilgi” (selective attention” diye adlandırılan bu tutum, kitle haberleşme araçlarının etkisini zayıflatıcı bir unsur.
SİYASAL SİSTEMLER VE KAMUOYU
Demokratik Sistem: Çoğulcu (Plüralist) Ortamda Oluşan Kamuoyu
Totaliter Sistemler: Güdümlü Kamuoyu
Totaliter rejimlerin birçoğunda gerçekte iki kamuoyunun varlığından … “resmi” diğeri de fısıltı halinde gelişen, örtülü, “su altındaki” kamuoyudur.
Azgelişmiş Ülkelerde Kamuoyu
Kamuoyunun oluşumunu olumsuz yönde etkileyen başlıca sosyo-ekonomik, siyasal ve kültürel nitelikler;
Milli bütünleşmelerini tamamlatamamış toplumlar.
Sosyal gruplaşma ve örgütleşme olgusu zayıf
KAMUOYUNUN SİYASAL KARARLARI ETKİLEME GÜCÜ
Kamuoyu “iktidarı yapan ve yıkan bir güç”.

DOKUZUNCU BÖLÜM

SİYASAL PARTİLER
GENEL BİLGİLER
Tanım
Siyasal partileri, bir program etrafında toplanmış, siyasal iktidarı elde etmek ya da paylaşmak amacı güden, sürekli bir örgüte sahip kuruluşlar.
Siyasal Partilerin Doğuşu
On sekizinci yüzyılda Avrupa parlementolarında görülen gruplaşma ve hizipler (İngiltere’de Troy’ler ve Whing’ler gibi)
Kökeni bakımından, Duveger “parlamento içinde doğan partiler” ve “parlamento dışında soğan partiler”. Kronolojik kaynağını parlamentonun içinden alan partilerin ortaya çıkığını görüyoruz.
“Parlamento dışında doğan partiler” pariamentoda temsil edilme olanağına kavuşmamış sosyal güçler ve sınıflar tabanına dayanırlar. İşçi sendikaları, tarım kooperatifleri, çeşitli dernekler, fikir klüpleri, dinsel kuruluşlar vs.
Modernleşme siyasal katılmayı, siyasal katılma da siyasal örgütlenmeyi geliştirir.
Mevcut partilerin bölünmeleri veya birleşmeleri sonucunda ortaya çıkan partilerdir.
SİYASAL PARTİLERİN FONKSİYONLARI
Toplumdaki çeşitli çıkarların ve istemlerin birleştirilmesini ve kanalize edilmesini sağlamaktır.
Siyasal partiler, hem bütün rejimlerde, halk kitleleri ile iktidar arasında bir köprü vazifesi.
“Siyasal personel”in yönetici kadroların ve liderlerin seçilmelerini sağlamaktır.
Muhalefette bulundukları sürece: İktidarın kullanışını denetlemek.
Alınacak siyasal kararları kendi görüş açılarından etkilemek, ikincisi ise alternatif çözüm oluşturmak ve geliştirmek.
SİYASAL PARTİLER TİPOLOJİSİ
Duverger’nin Tipolojisi: Kadro partileri ve Kitle Partileri
Yapı farkı. Kadro partileri üye sayılarının arttırmak bakımından özel bir çaba göstermezler. Sağ kanadında önemli olan nicelik değil, niteliktir. Seçim zamanları dışında pek faaliyet göstermezler.
Eski tip partilerdir. Seçim bölgelerindeki komitelerle partinin merkez kademeleri arasındaki ilişkiler daima gevşek kamlı, liberal ve muhafazakar partiler kadro partisi.
Kitle partileri, sosyalist akımların büyük rolü olmuştur. Üye sayısı artırma hayati bir önem taşır. Mali yönden bir zorunluluk.
Üyelerin siyasal yönden eğitme, yetiştirme ve bilinçlendirme yolunda devamlı faaliyet gösterirler. “okul” rolü örgütlenme merkeziyetçi ve disiplini kuruluşlar niteliğinde.
(DP ve CHP) “kadro partileri”. Türk partileri de ne tam anlamıyla kadro, ne de tam anlamıyla kitle partisi sayılabilirler.
Üçüncü bir kategori sayılabilecek “ara partiler” iki tipi vardır: Dolaylı partiler; az gelişmiş ülkelerin partileri “Dolaylı partiler”. Kollektif ü ya temeline dayanan.
Neumann’nın Tipolojisi: Bireysel Temsil Partileri ve Sosyal Bütünleşme Partileri
Neumannın “bireysel temsil partileri” “sosyal bütünleşme partileri”. Sosyal bütünleşme partileri de “demokratik bütünleşme partileri” ve “toptan (total) bütünleşme partileri” diye iki alt kategoriye ayrılırlar.
Bireysel temsil partileri, dar ve sınırlı bir siyasal katılma ortamında, seçim zamanlarında, gevşek olan parti örgütü.
ABD’deki Cumhuriyetçi ve Demokrat Parti.
Sosyal bütünleşme partileri ise kitle hareketlerinin ve siyasal katılmanın genişlemesi sonucunda ortaya çıkan yeni tip partilerdir. Üyelerini ideolojik ve örgütsel bir çatı altında toplayan, onlarla düzenli ilişkiler kuran, onların sosyal hayatlarıyla yakından ilgilenen topluluklarıdır.
Toptan (total) bütünleşme partileri (komünist ve faşist partilerdir) parti ile üyeler arasındaki bağ çok daha sıkıdır. İdeoloji faktörü
Parti Tiplerinin Belirlenmesinde Rol Oynayan Faktörler, Yani Sınıflandırma Denemeleri
Parti tiplerin belirlenmesinde ve sınıflandırılmasında değişik faktörleri; Parti içinde iktidar dağılımı ve merkezleşme derecesi; Liderin rolü; Parti disiplininin sıkı ya da gevşek oluşu; kararların alınmasına katılma olanakları; ideolojinin parti politikasına ağırlık ve etkenlik derecesi; Partinin parlemento gurubu ile diğer parti kurulları ilişkilerin niteliği; Parti tutarlığı parti arasındaki ilişkilerin niteliği.
Otto Kirchmeimmer “Catch-All Party” Toplayıcı parti, sınıfı çizgilerini aşarak mümkün olduğu kadar geniş bir seçmen kitlesine hitap etmeye çalışan, ideolojik eğilimi oldukça yumuşak, pragmatik yönü ağır basan bir parti görünümündedir.
Türk partileri en çok “toplayıcı parti” tipine uygun düşmektedir.
PARTİ SİSTEMLERİ
Parti sistemlerinin sınıflandırılmasında sayı kriteri, tek parti, iki parti ve çok parti sistemleri.
Tek Parti Sistemleri
Gerçek tek Parti Sistemi
. Totaliter tek-parti,
. Otoriter-pragmatik tek-parti
totaliter tek-parti sisteminin kapsayıcı bir ideolojiye. Komünist ve Faşist tek-parti rejimleri
Otoriter-pragmatik tek-parti sistemleri katı ve kapsayıcı bir ideolojiye dayanamazlar. Milli bütünleşmeyi ekonomik kalkınmayı siyasal modernleşmeyi gerçekleştirme. Türkiye’de CHP’nin tek-parti dönemi.
Karmaşık Tek-Parti Sistemleri
. Üstün (hakim) parti
. Hemegonyacı parti
Çok-parti meşru olarak vardır ve az çok eşit şartlar altında serbestçe faaliyet gösterirler. Biri gerek seçmen kitlesinden topladığı oy, gerek parlamentoda sağladığı çoğunluk bakımından diğerlerine oranla çok daha güçlüdür.
Üstün parti sistemi özü itibariyle çoğulcu bir sistemdir.
Hemegonyacı parti (hegemonic party) eşit şartlar altında bir iktidar yarışmasından söze dilemez. Muhalefet partileri “uydu partiler”
İki-Parti Sistemi
İktidar yarışması esas itibariyle iki büyük parti arasında cereyan ediyor.
Koalisyona gitme zorunda kalmaksızın tek başına hükümet.üçüncü bir parti desteğine ihtiyaç gösterirse, destekli iki-parti sistemi. Federal Almanya’da Avustralya’da.
İki-parti sisteminin tipik örneklerini İngiltere’de ve Amerika Birleşik Devletleri’nde, Yeni Zelanda ile –kısmen- Avustralya ve Avusturya’yı.iki-parti sisteminin pratik alanda doğurduğu sonuçlar siyasal iktidarın sağlanmasıdır.
Seçmenler karşısında siyasal sorumluluk da açık ve kesin olarak belirlenir.
Çok Parti Sistemi
İkiden fazla partinin siyasal yarışmada birbirlerini az çok yakından izledikleri ve iktidar dengesini etkileme gücüne sahip buldukları sistem. Satori’nin
Ilımlı (İki-kutuplu)
Aşırı (Çok kutuplu)
Ilımlı çok-parti sisteminde iki ana kutup etrafında kümelenme eğiliminde.
Ilımlı çok-parti sisteminin günümüzde başlıca örneklerini İskandinav ülkelerinde İsviçre ve Belçika’da. Türkiye’deki iki kutuplu ve ılımlı sistemin oluşması.
Aşırı çok-parti sistemi siyasal kutupların çokluğu ve bunlar arasındaki ideolojik mesafenin –temel görüş ayrılıklarının- fazlalığıdır. İstikrarsız bir sistem.
Tipik örneğini İtalya’da, Weimar Almanyası ve Dördüncü Fransız Cumhuriyeti
Parti Sistemlerinin Belirlenişini Etkileyen Faktörler
Sosyo-ekonomik faktörlerdir.
Tek-parti sistemlerinin genellikle köklü siyasal bunalım ve hızlı yapı değişmesi dönemlerinde.
Seçim sistemlerinin parti sistemleri üzerinde etkisi yok mudur? Duverger’nin: Tek türlü basit çoğunluk usulü iki-parti sistemi; Nisbi temsil usulü çok-parti sistemi teşvik eder; İki türlü çoğunluk usulü partiler arasında seçim ittifaklarına yol açan bir çok-parti sistemini geliştirir.
Duverger’a göre bugün için parti sistemlerinin oluşmasında en önemli, etlen sosyo-ekonomik faktörlerdir. Seçim sistemleri sadece belirli yönlerdeki gelişmeleri “hızlandırıcı” veya “frenleyici” bir rol oynar.

ONUNCU BÖLÜM

BASKI GRUPLARI

GENEL BİLGİLER VE TANIMLAMA
Menfaat gurubu ancak siyasal karar merkezleri üzerinde çeşitli yollardan sistemli bir etkileme faaliyetine giriştiği zaman baskı gurubu haline gelir.
BASKI GRUPLARI VE SİYASAL PARTİLER
Karşılaştırma
Siyasal partilerin başıca amacı iktidarı elde etmek ve onu kullanmaktır. Baskı grupları ise iktidarı elde etme ve kullanma amacını gütmezler. İktidar üzerinde dışardan etki yaparak.
Siyasal partilerin “menfaatlerinin birleştirilmesi” fonksiyonuna karşılık baskı gruplarının “menfaatlerin açıklanması” fonksiyonuna sahip oldukları söylenebilir.
İlişkiler
Baskı grupları ile siyasal partiler arasındaki ilişkiler; geçici, sürekli.
Organik, yapısal bir bağ vardır. İngiltere’de İşçi Partisi ile işçi sendikaları arasında görülür.
1982 Anayasası sendikalarla siyasal partiler arasında bir duvar örmüştür.
BASKI GRUPLARININ DEĞİŞİK TİPLERİ
Genel Sınıflandırma
Ekonomik menfaattir.
İşveren birlikleri
İşçi kuruluşları
Tarım sektörü
“fikir-tutum” esasına dayanan… uluslar arası af örgütü
ETKİLEME VE BASKI YÖNTEMLERİ
Baskı gruplarının faaliyetlerini: a) doğrudan etkileme faaliyeti; b) dolaylı etkileme faaliyeti
Doğrudan Doğruya Etkileme (Lobbying)
Baskı gruplarının faaliyetlerinin belirlenmesinde çeşitli faktörler rol oynar. Anayasal-kurumsal yapı’dır
Parti sistemi de baskı gruplarının çalışma alanlarını ve yöntemlerini belirleyen faktörler genellikle çok-parti sistemi, iki-parti sistemine oranla baskı grubu faaliyetleri bakımından daha elverişli bir ortam.
Baskı gruplarının faaliyetlerini belirleyen etkenlerden biri de siyasal kültür’dür.
Dolaylı Etkileme
Kamuoyunu hedef alır.

Comments

facebook'ta yorum yazın

POLİTİKA BİLİMİNE GİRİŞ (Münci Kapani) (2)” üzerine 3 düşünce

fikrin nedir?