Çağdaş Devlet Sistemleri (Prof. Dr Esat Çam) I

Yayın Yılı: 2000

387 sayfa

1. Hm. Kağıt

16×24 cm

Karton Kapak

ISBN:9753532128

Dili: TÜRKÇE

Der Yayınları

ÇAĞDAŞ DEVLET SİSTEMLERİ

Prof.Dr. Esat ÇAM

AYRIM I: İNGİLTERE

İngiliz siyasi yaşamında geleneklere bağlılık, gericilik şekline dönüşmemektedir. Sanayileşmenin etkisiyle nüfusun kentlerde toplanması… Liberaller – Muhafazakar ikilisini önce Liberal – İşçi – Muhafazakar üçlüsü biçimine, daha sonra, İşçi – Muhafazakar ikilisi görünümüne sokmuştur.

I KURUMLARIN TARİHİ GELİŞİMİ

A – Mutlak Monarşinin Sınırlandırma Girişimleri :

Kralın mutlak iktidarının ilk sınırlandırma denemeleri 1215 tarihli Büyük Şart (Manga Carta) ile Parlamentonun varlığına dayanmaktadır.

Şövalyeler burjuvalarla birlikte toplantılar yaparak alt meclisi oluştururlar. Baronların ve yüksek rütbeli din adamlarının toplantıları ise yüksek kamara görüntüsü kazanmıştır.

B – Liberal Bir İktidarın Yarleşmesiyle Parlamenter Rejime Doğru Gelişme :

Stuart hanedanının, XVII ci yüzyılda iki ihtilal ile iktidardan uzaklaştırılması, sonra parlamento monarşiye karşı üstün duruma geçtiğinden iktidar…

Kişi haklarının korunması ve temel yasaların sağlamlaştırılmasında 1679 yılında kabul edilen un büyük rolü olmuştur.

XVII ci yüzyılda den başka kral aleyhinde parlamentonun ayrıcalıklarını genişleterek temel yasalar olarak Haklar Bildirisi (1628), Büyük İtiraz (1641) ve Haklar Bildirisini (Bill of Rights) (1689) gösterebiliriz.

XVII ci yüzyılda yapılan sivil savaşlardan sonra (Muhafazakarlar) (Liberaller)

Yüksek meclis ile yasama gücünü elinde bulunduran ve seçime dayalı aşağı Meclisin (Avam Kamarası) bir araya gelmesiyle oluşan bir parlamento; ulusal birliği sembolize etmekle beraber siyasi sorumluluğu olmayan ve reel kudreti azalmakta devam eden bir kral; başbakanın otoritesi altında meclisi feshetme gücünü elinde tutan bir kabine ve nihayet iki parti arasında bölünmüş bir kamu-oyu.

C – Parlamenter Rejimin Demokratlaşması :

a) Oy verme hakkının genişletilmesi :

XIX cu yüzyılın başında seçim bölgesi olarak kabul edilmiş ayrıcalıklı kentler (bourg)den her biri iki burjuvayı temsilci olarak gönderebiliyordu. Sanayi devriminin etkisiyle bu ayrıcalıklı kentlerin bazıları önemini tümüyle kaybetmiş; bazı yeni kentler büyük özem kazanmış buluyorlardı.

1928 yılında yapılan bir değişiklik ile kadın ve erkekler için oy verme yaş sınırı 21 yaş olarak kabul edilmiştir.

b) Parlamenter Rejimin Yeni Anlamı ve Çift Parti Sistemi :

klasik parlamenter rejim; güçler ayrımı yerine, siyasi partilerin yapıları ve çift parti sistemi dolayısıyla güçler birliğine yol açmıştır.

II TAÇ

A – Monarşinin Statüsü :

Halen İngiliz tahtı Hanovre sülalesine ait olup Birinci Dünya Savaşı sırasında Windsor adını almıştır.

Birinci ilke taht’a çıkabilmek için Hanovre sülalesinden olmayı öngörmektedir.

Tahta çıkabilmek için Protestan dinine bağlı olmayı ve Anglikan kilisesinin dini eğitimlerini kabul ettirmeyi gerektirmektedir.

Kral ve Kraliçe daima tutucu ve emperyalist görüşe sahip olmuştur.

B – Monarşi Kabine :

Kralın etkinliği özellikle dış siyaset sahasında bilgi dolayısıyla çok kuvvetlidir.

C – Monarşi ve İngiliz Kilisesi

İngiliz kilisesi yasa ile kurulmuş olup, diğer kiliselere göre ayrıcalıklı bir duruma sahiptir. Protestan, organik olarak monarşiye özellikle kral veya kraliçenin kişiliğine bağlıdır.

III KABİNE

A – Kabine Hükümeti :

İngiliz rejiminde devletin şefi kral tarafından ifa edilmekte olup ulusal yaşamın yürütülmesi Avam Kamarası önünde siyasi sorumluluğu olan kabineye aittir.

Çoğunluk Partisinin Komitesi – Kabine :

Parlamentonun güç kazanması ise çalışmağa başlayınca kabine üyeleri arasındaki dayanışmayı ve zincirleme sorumluluğu geliş

tirmiştir.

Tek adayın, dar seçim bölgelerinde tek türlü çoğunluk usulüne göre seçilmesi partinin üyeler üzerindeki egemenliği artmış ve çift parti yerleşmiştir.

Kabine Hükümeti :

Çift partili sistemi, iktidarı çoğunluk partisine verdiğinden, kabinenin aynı yasama dönemi içinde devamlı olarak işbaşında kalmasını ve dolayısıyla kabinenin fiilen halk tarafından seçildiği görüntüsünü sağlamaktadır.

B – Kabinenin Yapısı ve Yetkileri :

a) Kabinenin Yapısı

Başbakan geleneksel olarak hazinenin baş lordudur. Bir bakan başbakanın uygun görmediği bir siyaseti uygulama yoluna giremez.

Başbakan ayrıca, kabine ile taç arasında köprü görevi görerek bağlantıyı sağlamaktadır. Kabine içinde başbakanın sahip olduğu bu üstünlük durumu savaş veya kriz devrelerinde daha da güçlenmektedir.

Hükümet ekibi; bakan, devlet bakanı, müsteşar, parlamento sekreterlerini kapsayan 60-90 kişi arasında değişen büyük sayıda üyelerden oluşmaktadır.

Kabineye en önemli bakanlıkların bakanlarını almak adet haline gelmiştir. Dışişleri, İçişleri, Hazine, Savunma, Milli Eğitim, Lord Şansol ve Amiralliğin Birinci Lordu.

İkinci grup bakanlar, kabinenin devamlı üyeleri olmayıp…

Üçüncü grup

IV PARLAMENTO

Kral’a bağlı Avam Kamarası ile Lordlar Kamarasını kapsamaktadır. Parlamentodan

A – Lordlar Kamarası :

a) Lordlar Kamarasının Yapısı :

Kral tarafından verilmiş olan irsi lordluklardan oluşmaktadır.

lar dokuz kişilik olan

Lordlar kamarası büyük çoğunluğu ile Muhafazakar bir görüntüye sahiptir.

b) Lordlar Kamarasının Yetkileri :

1911 yılına lordların mali karakterleri yasa tasarıları üzerinde hiçbir hakları olmadığı… Lordlar Kamarasının vetosu en fazla bir yıl süreyle geçerli olabilir.

Lordların siyasi olmayan bir yargılama yetkisi vardır.

Lordlar Kamarasının İşçi Partisi iktidarda olduğu zaman muhalefet fonksiyonunu, Muhafazakar Parti iktidarda olduğu zamanlar ise, iktidarla işbirliği halindedir.

Muhafazakar, Lordlar Kamarasının aristokratik mahiyetini değiştirerek kıta ülkelerin-deki senatolar gibi bir ikinci meclis durumuna sokulmasını istemektedirler. İşçi Partisi ise, mevcut statükonun korunması taraftarıdır.

B – Avam Kamarası :

a) Avam Kamarası yapısı :

beş yıl süre için 625 milletvekilini kapsamaktadır.

Seçim sistemine göre, tek milletvekili çıkardığı dar seçim bölgelerine oylama genel, gizli ve doğrudandır. Oylama tek türlü olduğu gibi basit çoğunluk esasına göre en fazla oy alan aday milletvekili seçilmektedir. Ulusal planda toplam olarak daha az oy almış olan partinin iktidara gelmesi olanaklıdır. Seçmenin seçme bakımından sahip olduğu geniş hareket alanı daralmış ve liderlerin kişiliği üzerinde toplanmıştır.

(speaker) Avam Kamarasının başkanı seçildikten sonra yeni seçimlerde kendi seçim bölgesinde karşısına başka aday çıkartılmayarak yeniden seçilmesini sağlamak gelenek haline gelmiştir. Başkan partiler üstü bir kişilik kazanmış olmaktadır.

Oturum İncil’den bir parça okunduktan sonra bir saat sözlü soruların tartışılması ile ve daha sonra yasa tasarılarının (bills) görüşülmesi ile geçmektedir.

Siyasi atmosferin lehine olduğu fırsatta yeni seçimlere gitmediği daima tercih etmektedir.

b) Avam Kamarasının Yetkileri :

Avam Kamarası kamu harcamaları alanında insifiyatif hakkını, kabine lehine kaybetmiştir. Milletvekilleri, yasa önerme haklarını da pek kullanmamaktadırlar.

Partiye sadakat başbakanın – aynı zamanda parti lideri – herhangi bir anda Avam Kamarasını dağıtmak hak ve yetkisine sahip olmasından ileri gelmektedir. Hükümet Kıta Avrupa’s

ında yaygın olan meclis oyunlarından kurtulmuş olmaktadırlar.

V SİYASİ PARTİLER VE SİYASİ SİSTEMİN İŞLEYİŞİ

A – Siyasi Partiler :

Seçimler İngiliz seçmeni, realist ve tecrübeye önem veren davranışları ile hükümetin istikrarlı ve etkili olmasını istemekte ve ideolojik tartışmalara, önem vermektedir.

a) Siyasi Partilerin Yapısı :

İngiltere’nin İşçi ve Muhafazakar Partileri, çok güçlü Hiyerarşik ve merkezci örgütleriyle, kitle partileri görüntüsündedir.

b) İşçi Partisinin Yapısı :

İşçi Partisi, bir kitle partisi olup, iki kategori üye azınlıkta olan ferdi üyeliklerden, esas yandaşlarını, kolektif üyelik diyebileceğimiz dernekler, klüpler ve (işçi sendikaları)ndan oluşmaktadır.

Partinin yönetilmesi yıllık parti konferansına ait olup…

1500 delegeden oluşmaktadır.

Ulusal Yönetim Komitesi, konferans tarafından seçilen 25 üyeden oluşan ve partinin kurucu güçleri arasında denge kuran bir organdır. Parlamenterler çoğunluk,yönetsel örgüt, ile mali sorumlulukları görev olarak yüklenmiştir. İç disiplinin, finansmanın sağlanması, parlamenter adayların saptanması…

Muhalefette olduğu zamanlar, on iki üyeli bir gölge kabine seçme yoluna gitmiştir. Parti görüşüne aykırı hareket etmesi, ihraç edilme ile yaptırıma bağlanmıştır.

c) Muhafazakar Partinin Yapısı :

Muhafazakar Parti etiketiyle, Avam Kamarası ile Lordlar Kamarasında bulunan Muhafazakar Üyeler, kadro partisi yapılarının kitle partisi yapısına dönüşmesi gerektiğini kabullendiklerinden parti faaliyetlerini destekleyecek bir örgüt kurdular:

Partiye sadece bireysel üyelikler kaydedilmekte.

Yıllık konferans, gövde gösterisi, 6000 kişi bulunmaktadır.

Konferansın kabul ettiği öneriler liderlere iletilmekle beraber, bağlayıcı bir işlev görmemektedir.

Merkez konseyi, ulusal birliğin resmen yönetici sıfatını taşıyan organıdır.

Yönetim komitesi, konseyin devamlı organı durumundadır.

Muhafazakar Parti liderlerinin seçimi demokratik bir süreçten fazla Muhafazakar lordlarla beraber sağlam oligarşik bir geleneğe dayanmaktadır.

d) Liberal Parti ve Sosyal Demokrat Parti :

Liberal Parti’nin son yıllarda ilerlemesine iki büyük partinin – Muhafazakar ve İşçi – kendi kökenlerine dönüşleriyle merkezdeki en önemli nedendir.

B – Seçim Tekniği ve Siyasi Partiler :

a) Seçim Tekniği :

İngiliz seçimleri tek turludur; dar seçim bölgesi… Her seçim bölgesinden tek bir aday seçilmektedir. Basit çoğunluk ilkesine göre…

b) Adayların Saptanması ve Seçim Kampanyası :

İngiliz seçmeni oyunu bir adaya kişiliği dolayısıyla değil, bir partiye bağlılık nedeniyle kullanmaktadır.

Kapı kapı dolaşma (Canvassing)… devam edilmesinin nedeni, İngiliz halkının karakteriyle ilgili olarak gelenek ve göreneklerinde yerleşmiş olmasıdır.

Comments

facebook'ta yorum yazın

Çağdaş Devlet Sistemleri (Prof. Dr Esat Çam) I” üzerine 6 düşünce

  1. noreply@blogger.com (Anonymous)

    kitapta fransa,almanya,rusya,amerika,çin gibi ülkelerde vardı sanırım onların özetletleride olsa iyi olurdu 😛

    Cevapla
  2. noreply@blogger.com (kişisel depresyon anları)

    sadece aldığım notlar… işine yararsa ne mutlu bana… 🙂

    Cevapla

fikrin nedir?