ÇAĞDAŞ DEVLET SİSTEMLERİ (Prof.Dr. Esat ÇAM) II

AYRIM II : AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ
Coğrafi durum Amerikalıların kendilerine özgü bir ulusal bilince, yavaş yavaş, sahip olmalarına yardım etmiştir.
1840 – 1850 yılları arasında vukubulan birinci göç, İngiliz adalarıyla Almanya dahil kuzey batı Avrupa ülkelerinden göç edenlerin yerleşmesini sağlamıştır. Sivil savaş sonrası, ikinci göç dalgasıyla, Güney ve Doğu Avrupa ülkelerinden gelen göçmenler, üçüncü göç dalgasıyla, (1900 – 1910) özellikle Güney ve Doğu Avrupa ülkelerinden gelenler yerleşmiştir.
Çoğunluğun Protestan olduğu toplumda ikinci sırayı Katolikler işgal etmektedir.
Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere’nin gelenek ve göreneklerine karşılık olarak, ilk yazılı anayasayı kabul ettiler. (başkanlık sistemiyle federal sistem) anayasanın ağırlık merkezini oluşturmaktadır.
  • anayasa demokrasisine dayanan bir Cumhuriyettir.
  • güçler ayrımı
  • genel oy
  • yasama organları Temsilciler Milletler Meclisi ve Senato’dan
  • Yürütme Başkanı
  • Anayasa Mahkemesi
-Merkezi federal hükümet sadece, kendisine anayasa ile verilmiş olan yetki ve sorumlulukları kullanabilmekte.
I – SİYASİ SİSTEMİN TARİHİ GELİŞİMİ
On üç Amerikan kolonisi, İngiltere’ye karşı ayaklanarak 4 Temmuz 1776 tarihinde “Bağımsızlık Bildirisini” yayınlamalarıyla, 1777 yılında “Konfederasyon Maddeleri” ile zayıf ortak iradeyi yaratmışlardır. Merkezi otoriteye dönüşmesi Washington’un giriştiği çabalar, 1787 yılında Philadephia’da “Philadephia Konvansiyonu” Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk ve halen yürürlükte olan anayasası kabul edilmiştir.
A – 1787 Anayasası :
1787 Anayasası, büyük devletlerin federalist eğilimleriyle küçük devletlerin bağımsızlıklarını korum istekleri karşısında orta yolu benimseyerek, uzlaştırıcı ilkeleri taşıyan bir görüntüye sahiptir.
Federal kongrelerce kabul edilen değişikliğin federe devletlerin kongreleri tarafından onayı yoluyla düzeltme yapılmaktadır.
En fazla kullanılan biçim.
1787 Anayasası, ilk yazılı anayasa olma özelliği taşır. Genç ülkede sosyal sözleşme ilklerinin üstün hukuk kuralları olarak yerleşmesini, uygulamasını sağlamıştır.
Güçler ayrımı ilkesine göre, federal devletler ile federe devletin arasında olduğu gibi ayrıca her birinde yasama, yürütme, yargı güçlerinin iktidar yönünden ayrılması sağlanmaktadır.
B – Federalism :
Federalism, büyük (federal) ve küçük (federal) devletlerin sağladığı avantajları bir araya getiren sistem görüntüsündedir. Küçük ve büyük federe devletler arasındaki dengeyi, kongrede temsilciler meclisi için nüfuzla orantılı üye sayısı, senato için küçük büyük farkı gözetmeksizin iki senatör gönderilmesiyle dengeli kılınmıştır.
Federal yasasalar federe devlet yasalarının üstündedir.
FEDERAL HÜKÜMET
– Yeni federe devletleri kabul etmek
Federal ve federe hükümetlerin karşılıklı zorunlulukları; karşılıklı anlayış içinde işbirliği yapan iki ortağın davranışını yansıtmaktadır. İlk on düzeltmeden sonra federal otoritenin güçlenmesi yönünden etkili olmuştur.
II – BAŞBAKANLIK
Başbakanlık rejimi” ortaya çıkış nedeni, 1787 Anayasa yapıcılarının, oluşma halinde olan ulusun ulusal birliğini hızlandırmak ve gerçekleştirmek için, güçlü bir yürütme organının gerektiğine inanmalarıdır.
A – Başkan Seçimi :
Genel bir oylama ile seçmenler, başkanı seçecek olan ikinci seçmenleri için oy kullanmakta, ikinci seçmenler de oylarıyla başkanı seçmektedir. İkinci seçmenler her federe devletin sınırları içinde seçilmektedir. Federe devletlerin başkan seçimlerine katılmaları ağırlık yönünden tam nispi değildir. Her federe devlet kongredeki temsilcileri sayısı kadar ikinci seçmen seçilebilmektedir. Başkan bu ikinci seçimlerin mutlak çoğunluğu ile seçilmektedir. Temsilciler Meclisinde başkan seçimi yapıldığı zaman oylama federe devletlere göre yapılıp, 50 federe devletten 26 sının oyunu alan aday, başkan seçilmiş olur.
Mekanizma olarak sakıncalı yönü, bir federe devlette çok az bir oy farkı ile iki partiden birine (Demokrat veya Cumhuriyet) çoğunluğu alma olanağını sağlayabilmesidir. İkinci seçmenlerin oluşturduğu başkan seçim kolejindeki çoğunluk federal ülkedeki çoğunluktan daha güçlü olmaktadır.
Çok uzun seçim süreci.
Birinci aşamasında her parti bir, yöresel kongre diyebileceğimiz “primerler” aracılığıyla partinin muhtemel başkan adayının seçimi için seçtiği delegeleriyle bir tutum takınır. “Konvansiyon”da toplanarak parti başkan adaylarını seçmektedirler.
Kasım ayının ikinci Pazartesi günü genel oylu seçime katınla seçmenler, fiilen başkan ile yardımcısını seçmektedirler. Başkanlık kampanyası parti başkan adaylarının kişiliği üzerine dayanmakta.
Ocak ayının ikinci Pazartesi günü, ikinci seçmenler başkan ve yardımcısı için oy kullanmaktadır. Formalite.
Başkanın ikinci kez seçilmesi olanaklıdır. Bir görev dönemi ara verildikten sonra yeniden aday olabilme hakkı vardır.
B – başkanlık Kurumunun Yapı ve İşleyişi :
Kararların yerindeliği ve etkinliğini sağlamak ve idari mekanizmayı yönetmek ve uyumlu kılmak için başkan yürütme bürosuna sahiptir.
Kabine, on iki bakanlık…
Kabine üyeleri, Senatonun onayıyla başkan tarafından atanmaktadır.
C – Başkanın Yetkileri :
Başkanın sembolik bir işlev olarak ulusu ve ulusal birliği somutlaştırmaktadır.
Sivil otoritenin askeri otoriteye üstünlüğünü göstermektedir.
Başkanın, kongre üzerinde hukuki kurumsal hiçbir aksiyon etkisi yoktur. Başkan Kongreyi feshedemediği gibi, Kongre de başkanı istifaya zorlayamaz.
Başkanın Kongreye karşı en önemli aksiyon aleti kendisine tanınmış olan veto hakkıdır.
Kamu-oyu nezdinde başkanın sahip olduğu büyük saygınlık Başkan için Kongre üzerinde bir baskı aleti olarak kullanılabilmektedir.
Kongrenin Başkan üzerindeki baskı aletleri daha az etkilidir. Kongrenin başkana karşı en etkili silahı, bütçeyi onaylamasında bulunmaktadır.
D – Başkan Yardımcısı :
Başkan yardımcısı anayasa hükümleri gereğince Senatonun başkanıdır.
III. KONGRE
Yasama gücü kongre tarafından temsil edilmektedir.
A – Kongre Seçimi :
Her federe devlet federal kongrenin senatosuna eşit sayıda iki senatör ile, temsilciler meclisinde ise nüfuslarıyla orantılı olarak, hemen hemen 250 bin kişiye bir temsilci olmak üzere temsil edilmektedir.
Kongre üyelerinin seçimi için genel oy ilkeli, tek turlu çoğunluk sistemine dayanmaktadır. Senatörlerin seçimi için her federe devletin sınırları bir seçim bölgesi sayılarak altı yıl için iki senatör seçilmektedir. Her iki yılda bir senatonun 1/3’ü seçimle yenilenmektedir. İki yıl için seçilen temsilciler, zamanın kısalığı nedeniyle temsilciler meclisinin kurum olarak etkinliğini sağlayamamaktadırlar.
Seçim çoğunluk ilkesine dayandığından tarımsal b

ölgeler kentlere oranla kongrede daha fazla temsil edilmektedir.

B – Kongrenin Yapısı ve İşleyişi :
a) Kongrenin Yapısı :
Temsilciler Meclisinde ise, İngiliz sisteminden esinlenerek çoğunluk, partisinden biri “Speaker”, başkan olarak seçilmektedir.
Amerikan Kongresinin her iki meclisinde, ülkenin genel gelişmesini yakından izleyen, uzmanlaşmış, devamlı komisyonlar vardır.
b) Kongrenin İşleyişi :
bir yasa önerisinin kabul edilmesi, bir kongre üyesin, bağlı bulunduğu meclise – Senato veya Temsilciler Meclisi – bir yasa önerisi sunmasıdır. İlgili uzmanlaşmış devamlı komisyona gönderilir. Meclis, koalisyonun gönderdiği tasarıyı tartışır ve tartışma sonunda oylama yapılır. Oylama sonunda kabul edildiği taktirde tasarı, diğer meclise gönderilir. İkinci meclis de kabul edilen öneri başkanlığa gönderilir. Başkanın veto halinde iki meclisin 2/3 çoğunluğu ile tekrar kabul edilmesi gerekmektedir.
Komisyonlar baskı gruplarının at koşturduğu, etkinlik ve etkilerini en fazla duyurduğu yer görüntüsüne sahiptir.
Kongre üyesinin konuşma hakkının zamanla sınırlı olmamasıdır.
Kongre üyelerinin güçlü bir biçimde hissettirdikleri “bölgecilik” davranışlarıdır.
C – Kongrenin Yetkileri :
Temsilciler meclisi, mali insafiyete sahiptir. Mali yönü olan yasaların önerisi temsilciler meclisinde yapılmaktadır.
Senatonun, başkanın yaptığı antlaşmaları 2/3 çoğunluk ile onaylama yetkisi vardır. 2/3 çoğunluğun sağlanması, yerel sorunlara fazla önem veren senatörlerin bulunduğu Senatoda oldukça güçtür. Başkanın yürütme anlaşmaları “executive agreament” sadece iki meclisin basit çoğunluğu ile onaylanmaktadır.
IV. ANAYASA MAHKEMESİ
Yasaların anayasaya uygunluğunu denetleme hakkı, son makam olarak federal Anayasa Mahkemesine verilmiştir.
Federal Anayasa Mahkemesinin halk ve siyasi organlar nezdinde büyük bir saygınlığı olduğu gibi, gerçek bir siyasi ağırlığı da vardır.
Federal Anayasa Mahkemesi, kaydı hayat koşuluyla başkan tarafından tayin ettirilip Senatoca kabul edilen bir başkan ile, sekiz yüksek dereceli yargıçtan oluşan dokuz üteli son karar mahkemesidir.
Başkanı, Amerika birleşik Devletleri Başkanından sonra ikinci şahsiyet durumundadır.
Kararları altı ütenin katılmasıyla alır.
V. SİYASİ PARTİLER VE PARTİ SİSTEMİ
Kadro partisi görüntüsünde ve bütün ülkeye yayılmış iki büyük siyasi parti (Cumhuriyer ve Demokrat).
A. Parti Yapısı ve İşleyişi :
Cumhuriyetçi Parti, Federalistler adı altında federal otoriteyi savunmuş, Demokrat Parti antifederalist bir gurup olarak görülür.
Siyasi Partilerin Örgütü
ULUSAL KOMİTE
Her federe devleti temsil eden iki delege (bir kadın, bir erkek) olmak üzere yapısında 101 kişi vardır. Komite başkan e partinin başkanlık aday ve yardımcısını…
a) Parti Örgütü :
Adayların seçimi için propagandalar yapılması sırasında ulusal parti şeklinde etkinlikte bulunmakta, seçimlerden sonra yerel örgütler görüntüsüne bürünmektedir.
Ulusal komite her iki parti için ulusal parti organizasyonunun en önemli organı niteliğini taşımaktadır. Ulusal komite, özellikle, başkan seçiminin yapılacağı yıl çok aktif ve etkin bir rol oynamaktadır.
Parti örgütü “seçim makinesi” hüviyeti, Demokrat Parti programında, iktisadi yaşama karışma, işçi-işveren ilişkilerini düzenleme büyük bir yer işgal ettiği halde, dış ilişkiler yönünden daha ziyade “isolasyonist” bir uygulamaya önem vermektedir. Cumhuriyetçi parti ise, programda büyük kapitalist çevrelerle işbirliği yaptığından, iktisadi yaşama karışmayı ve büyük işçi kuruluşlarına destek olmayı öngörmektedir. Cumhuriyetçiler az kamu harcamaları, Demokratlar kamu harcamalarını arttırmayı öngörmektedir. Başkan yürütme etkinliklerinde muhalefetle işbirliği yapabilme olanağına sahiptir.
Her iki partinin sosyal dayanağında yaklaşık bir benzerlik olduğunu göstermektedir.
b) Parti Faaliyetleri :
Seçim kampanyası tamamıyla adaya bağlı bir biçimde yürütülmektedir.
B. Çift Parti Sistemi :
Çift parti sistemi hakimdir.
Amerikan çift parti sistemi, partilerin kadro partisi hüviyetleriyle parti disiplin ve oybirliğinden yoksunluğu nedeniyle, İngiliz çift parti sisteminin sert ve katı görüntüsüne sahip değildir.
VI – SİYASİ SİSTEMİN NİTELİKLERİ
Amerikan siyasi sisteminde, parti hükümeti kavram ve anlayışı yoktur.
Çıkar grupları, baskı grubu olarak yasama organı üzerinde etkili olmaya çalıştıklarında “loby” (Yasa Simsarı) adını almaktadır.
Baskı gruplarının etkinliği; büyüklüğü, amaçları, birlik derecesi, örgütü, grup enerjisi, liderleri ve mali kaynakları gibi çeşitli etkenlerin fonksiyonudur.
VII – FEDERE DEVLETLERİN SİYASİ KURUMLARI
50 federe devletin, federal anayasanın, aykırı olmamak koşuluyla, serbest bir biçimde hazırladığı bir anayasaya sahiptir.
Federe devletlerde yasama organı, tek meclisli Nebraska dışında Senato ve Temsilciler Meclisinden oluşmaktadır.
Yürütme gücü, halkın doğrudan seçimiyle seçilen bir vali tarafından somutlaştırılmakta-dır. Halk tarafından doğrudan seçilmiş diğer üyelerle yürütmeyi paylaşmaktadır.

Comments

facebook'ta yorum yazın

ÇAĞDAŞ DEVLET SİSTEMLERİ (Prof.Dr. Esat ÇAM) II” üzerine 3 düşünce

  1. noreply@blogger.com (Anonymous)

    Ellerinize sağlık.. Emeğiniz sınavlarımda bana çok fazyda sağlayacak 🙂 Çağdaş Devlet Düzenleri sınavına sırf sizin bu bilgilerinizden hazırlandım. Sonucunu yarın sınavdan sonra görürüm artık 🙂

    Cevapla
  2. noreply@blogger.com (kişisel depresyon anları)

    rica ederim umarım işinize yaramış olur ve iyi bir not alırsınız…

    Cevapla

fikrin nedir?