Siyaset Bilimine Giriş – Ali Öztekin

BÖLÜM II
ANAYASAL VE SİYASAL KURUMLAR
AYRIM I
İKTİDAR ve DEVLET
I. İKTİDAR HAKKINDA GENEL AÇIKLAMALAR
İktidar toplumun içerisindeki sosyal ilişkilerin eşitsizlik biçiminde oluşmasıdır.
Siyasal sistemde bu amaç ve araç farklılığından kaynaklanan iktidar olgusunun kurumlaştırılmasıdır.
İktidar ve Etki
Marxizm de iktidarın, toplumsal sınıflar ve sınıflar mücadelesiyle sıkı ilişkisi vardır.
Çatışmacı ve Uyuşumcu Teoriler
İktidar olgusuna yaklaşan teoriler. Uyuşumcu teoride, sosyal yapı, bütünleşmiş kalıplar halinde yenilenen süreçlerden oluşan bir dengedir.
İktidarın Kaynağı
İktidar olgusunun kaynağında eşitsizlik, grup içinde mevcut bireyler arasında kaynakların eşit olmayan dağılımı yatmaktadır.
İktidarın Öğeleri
GÜÇ VEYA ZORLAMA
Fiziki üstünlük, ekonomik zorlama
İKTİDARIN BENİMSENMESİ
Eğitim, bu boyun eğme duygusunu güçlü bir biçime sokar.
İktidar Biçimleri
Yalın sosyal iktidar: bireyin guruba bağımlılığı çok yüksektir. İlkel toplumlara özgüdür.
Bireysel düzeyde somutlaşmış sosyal iktidar bir bireyin veya bazı bireylerin guruplar üzerindeki iktidarıdır.
Ortaya çıkış nedeni, aslında gurubun içsel birliğini koruma kaygısıdır.
Bireysel düzeyde somutlaştırılmış iktidarın ortaya çıkmasında gerek ekonomik güç, gerekse askeri güç, vb. büyük ölçüde etkili olmuştur.
Bireysel iktidarın ortaya çıkışıyla uzmanlaşma arasında ilişki görülmektedir.
Kurumsal düzeyde somutlaşmış iktidarda, artık bir birkaç bireyin iktidarı söz konusu değildir. Uzmanlaşmayla yakın ilgisi vardır.
İktidar Olmanın Yolları
Üç türlü iktidarı elde etme yolu vardır: hakimiyet yoluyla iktidar olma, itibar yoluyla iktidar olma ve otorite yoluyla iktidar olma.
Bireysel iktidarda hakimiyet ve itibar, kurumsal iktidarda ise otorite ağır basmaktadır.
II. SİYASAL İKTİDAR
Siyasal İktidar Kavramı
Birinci görüşe göre, siyasal iktidarın ortaya çıktığı tek topluluk ulus-devlettir.
İkinci görüşe göre, siyasal iktidar temelinde egemenlik
Siyasal İktidar- Sivil Toplum
Siyasal iktidarın, sivil toplumla bağlantılı olduğunu
Sivil Toplum
Sivil toplumun iki temel özelliği; global olması, örgütlü olması
Farklılaşmış ama aralarında bağlantılı çok sayıda guruptan oluşan bir bütündür. Yurttaş somut bir insan değil soyut bir birey, kitle içinde erimiş bir unsurdur.
Uyuşumcu teoriye, Auguste Comte’a göre ilerleme toplumsal düzenin doğal yasalarının bulunup topluma uygulanarak (siyasal eylem) düzeyinin kurulmasıdır.
Çatışmacı teori ise, toplumda düzenle ilerleme arasında karşıtlık olduğunu ileri sürer.
Siyasal İktidarın Egemenliği
Siyasal iktidarın sivil topluma özgü bir iktidar olmasının yanında kinci bir özelliğide egemen olmasıdır.
Çağdaş toplumda siyasal iktidarın egemenliğine dirençler artar, konulan iç ve dış sınırlar güçlenir. Dış sınır çağımızda gittikçe sayıları artan dini, ideolojik, ekonomik uluslar arası topluluklardan oluşmaktadır.
Siyasal iktidar gelişen sosyal ilişkilere ayak uydurmadığından, sivil toplumun mensuplarının çoğuna yabancılaşır, yabancılaştığından kendi ayrıcalıklı durumun ortadan kalkmaması için sivil toplum üyelerinin özgürlüğünü kısıtlama yönü ağır basmaya başlar. Bu durumda da ayaklanma ve devrimler ortaya çıkabilir.

Siyasal İktidar üzerine görüşler

SİYASAL İKTİDAIN TANRISAL KÖKENLİ OLDUĞU GÖRÜŞÜ
İnsanlar, krala, imparatora onların iktidarlarının kökenine olan ihtiyaçları, yani tanrısal bir kaynağa duydukları inanç yüzünden boyun eğmişlerdir.
İKTİDARIN KÖKENLEİNİN HALKTA OLDUĞU GÖRÜŞÜ
Halk egemenliği görüşünün demokratik teori ile yankın ilişkisi.
Ulusal egemenlik teorisinde seçilmiş temsilciler kendilerini seçenleri değil, bütün ulusu temsil ederler.

III. DEVLET

Devletin Oluşumu ve Devlet Kavramı

DEVLETİN OLUŞUMU
Yalın iktidar hem dinsel, hem askeri, hem ekonomik, hem de siyasidir.
Halk egemenliği fikrinin yerleşmesiyle siyasal iktidarın  kurumsallaşması, ulusal devletlerin oluşumu arasında ilişki bulunmaktadır.
Sivil toplumun sürekliliği için kurumsal iktidar çok daha elverişlidir.
DEVLEY KAVRAMI
Devlet kurumsallaşmış bir siyasal iktidar; kendine bağlı insanların güvenliğini sağlamak üzere kurulmuş etkin bir sosyal örgütlenme biçimi; en yüksek düzeyde ve değerleri kapsayan bir egemenliğe bağlı, sivil toplumun kendi kendisinin bilincine varmasını ifade eden ve belirli bir toprakla sınırlı bir örgüt, etkin bir siyasal iktidardır.
Devlet etkin bir siyasal iktidardır
Devlet egemen bir iktidardır
Devlet meşru bir iktidardır
Devletin yurttaşlar tarafından sorunları çözümleyen bir araç olarak görülmesi ve yabancı ülkelerce tanınması ona meşruluğunu verir.
Devlet kendi toprağı üzerinde kuvvet kullanma tekeline sahiptir.
Seçim ve parlamento mekanizması ile yerinden yönetim mekanizması

Devlet ve Sosyal Sınıflar

Kurumsan bir siyasal iktidarda, yani devlette, iktidarın meşruluğunu, yurttaşların ise boyun eğmesini sağlayan yöneticilerle yönetilenler arasındaki kurumsal normların değerleri üzerindeki anlaşmadır.

Devlet Türleri

Tekçi ve birleşik
TEKÇİ DEVLET
Devlet iktidarının bölünmediği bir merkezde toplandığı devletlerdir. Türkiye, Fransa, İspanya.
BİLEŞİK DEVLETLER
Federal devlet: Amerika Birleşik Devletleri, Rusya Federasyonu, Meksika, Brezilya, Arjantin ve diğerleri.

Devleti Oluşturan Öğeler

Ön üç koşul: toprak parçası, ulus oluşturacak bir biçimde birleşmiş topluluk, hukuksal ve politik örgüt.
İKTİDAR
Devlet iktidarı üstün durumlu ve merkezi bir iktidardır.
Devlet iktidarı sivildir.
Dünyevidir
Sivil olup siyasidir
Fiziksel zorlama tekelini elinde tutar

Devlet ve Hukuk

Devletin seçtiği sosyal düzen hangisi olursa olsun, onu şu araçlarla gerçekleştirmeye çalışır.
Ordunun varlığı
Düzenleme
Kurumlar oluşturma
Bir zihniyet yaratma
Hukuk <>
Hukuk kaynakları ve kuralların devlet ile ilişkilerine bir göz atalım.
YASA
Yasa, kamu otoriteleri tarafından belirli yöntemlere uyularak ortaya konan yazılı genel bir kuraldır.
TÜZÜK
Tüzük, tüzük yapma yetkisine sahip bir otorite tarafından yapılan düzenleyici bir işlemdir. Tüzük yapma yetkisi yürütme organına aittir. Yasalara aykırı olamaz.
ÖRF VE ADET
İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri <> Roma Hukukunun etkisi altında kalmış olan Avrupa.

Devletin Faaliyetleri

DEVLET FAALİYETLERİNİ ETKİLEYEN DÜŞÜNCE AKIMLARI
  Merkantilizm: orta çağın sonlarına doğru Avrupa’da. Ticari kapitalizm, kökleri, Epikuros’da olan sosyal sözleşme görüşünü savunmaktadır.
Devlet dışı ticarette koruyucu ve destekleyici bir politika izlemelidir. Merkantilizm tüccarlarla devletin çıkarlarını özdeş saymaktadır.
  Liberalizm:
Avrupa’da XV ile XVIII. Yüzyıl arasında.
Ekonomik liberalizm, gelişen sanayi kapitalizminin çıkarlarını savunduğundan <> tezini öne sürmüştür.
Ekonomik yaşamın tamamı, koşulsuz olarak kişilere bırakılmalıydı.
Siyasal liberalizm XVIII yüzyılın muhakkak monarşileri döneminde olmuştur.
Fizyokrasi tamamen ticarete ağırlık veren merkantilizmin görüşlerini reddederek ekonomik yaşamın temeli olarak tarımı görür.
Devletin doğal düzeyde üç görevi vardır. Adalet ulusal savunma ve eğitim.
Liberalizmin düşünsel temellerinden en önemlisi bireyciliktir.
  Liberalizme Tepki: Sosyalizm
Sanayi kapitalizmin gelişmesi, ücretli işçi, serf statüsünden kurtulmuştur, ama üretim araçların mülkiyetine sahip olmadığından bu mülkiyete sahip olan kapitalist sınıfa bağlı duruma düşmüştür.
Almanlar’ın devletçi görüşleri (Kant, Hegel,Fichte), sosyalizmin bir akım olarak orteya çıkmasında etkili olmuştur.
Üyopik sosyalizm ve bilimsel sosyalizm.
Bilimsel sosyalizm veya Marxizm
DEVLETİN GELENEKSEL FAALİYET ALANLARI
Devletin geleneksel faaliyet alanları içinde özellikle adalet, ulusal savunma, iç güvenlik, dış siyaset gibi faaliyetler girmektedir.
Liberal karakterli kapitalizmin ilk kriz emareleri, dünya ekonomisinde Avrupa’nın durumunu sarsan Birinci Dünya Savaşı ile ortaya çıkmıştır.
Plan genellikle sosyalist ülkelerde emredici, batı ilkelerde ise yol gösterici bir nitelik taşımaktadır.
AYRIM II
SİYASAL İKTİDARI SINIFLANDIRMASI
Bir toplumun sosyoekonomik yapısıyla, siyasal iktidarının sınıflandırılması yönünden siyasal ve iktisadi iki görüntüye sahiptir: Üretim araçlarının özel mülkiyete ait olduğu ve serbest teşebbüse dayanan kapitalizm ve üretim araçlarının kamuya ait olduğu sosyalizm.
İktidarın sınıflanması için ileri sürülen araçlar ve yollar beş başlık altında toplanabilir: anayasa, kişi hak ve özgürlükleri, yasaların anayasaya uygunluğu denetimi, güçler ayrımı, çift meclis.
ANAYASA
Anayasa Kavramı
Anayasa, siyasal iktidarın belirlenmesi, örgütlenmesi ve çalışmasıyla ilgili kurallardır.
Anayasa Çeşitleri
İlk yazılı anayasa 1787 tarihinde Amerikan Federasyon anayasasıdır.
Anayasanın Üstünlüğü ve Değiştirilmesi
ANAYASANIN ÜSTÜNLÜĞÜ
İçerik bakımından üstünlük
Biçimsel bakımdan üstünlük: anayasalar katı ve esnek olarak iki guruba
KİŞİ HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
Devlete yasak olan, özel alanı, kişi hakları, ekonomik özgürlük ve düşünce özgürlüğü
YASALARIN ANAYASAYA UYGUNLUĞUNUN DENETİMİ
Yasama organlarının işlemlerinin anayasaya uygunluğu siyasal bir organla denetim, yargı organlarınca denetim.
İkinci meclislerin tarihsel görevi bu.
Yargısal denetimde iki usul: dava yoluyla, def’i yoluyla denetim
Etkin ve aktif bir yoldur, pasif bir görünüme
GÜÇLER AYRIMI
Klasik güçler ayrılığı teorisi; XVII. Yüzyılda John Locke, XVIII. Yüzyılda ise ondan etkilenen Montesquieu tarafından ileri sürülmüştür.
Mutlak monarşinin krallarını sınırlamak, yürütme (kralda) (yasama ve yargı) onun yetkisi dışında
Yasama işlevi fiilen parlamento ile hükümet arasında bölüşülmüş olup hükümetin rolü giderek artmaktadır.
ÇİFT MECLİS
Demokrasiye doğru gelişme ikinci meclisleri ya kaldırmış, ya yetkilerini kısıtlamış veya demokratik, meclis biçimine dönüştürmüştür.
Genellikle çift meclis sağcı partiler tarafından savunulmaktadır. Tek meclisi ise solcu partiler desteklemektedir.
AYRIM III
DEMOKRASİ
Klasik Demokrasinin Oluşturduğu Ortam
SOSYAL VE TARİHSEL ÇEVRE
(vasallara), (selflere) (senyörlerin)
Kapalı devre üretim yerine bir mübadele yönelinmeye başlanmıştı.
Sonucu: Burjuvazi
Batı Düşüncesi ve Klasik Demokrasi
Batı uygarlığının eğilimleri, Kişiye Güvenç, Diyalogun Erdemine İnanç, Rasyonellik.
KİŞİYE GÜVENÇ
Modern bireycilik, klasik anlayıştan daha mutlakçı ve katıdır. Bu nedenle şiddetli eleştirilere uğramış ve tam karşıtı bir akım doğmuştur: sosyalizm. Bu son görüşlerce faşizm ve nasyonal sosyalizm ile beraber, toplum ve sosyal örgüt kişiye üstün tutulmaktadır.
Eşitlik hukukla çerçevelenmiştir.
III. DEMOKRASİ BİÇİMLERİ
Yarı Doğrudan Demokrasi
REFERANDUM
Yarı doğrudan demokrasinin en temel uygulama yoludur.
IV. DEMOKRASİ ANLAYIŞLARI VE KİŞİ HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
Klasik Demokrasi
Amaç da refah devleti çerçevesi içinde özgürlüktür.
Marxist Demokrasi Anlayışı
Marxizm, özgürlük yerine bağımsız kılma , özgürleştirme ve kurtarmadan söz etmektedir.

Comments

facebook'ta yorum yazın

Siyaset Bilimine Giriş – Ali Öztekin” üzerine bir düşünce

fikrin nedir?