Siyaset Bilimine Giriş – Ali Öztekin

AYRIM IV
SİYASAL GÜÇLER
Örgütlenmiş siyasal güçlerin ise çağımızda en yaygın ve en etkili olanları siyasal partiler ve baskı guruplarıdır.
SİYASAL PARTİLER
Siyasal Partilerin Tanımı
İktidarı ele geçirmek, elde tutmak, bir, örgüte sahip olmak.
Partinin sürekliliği
Partinin bölgesel örgütünün varlığı
İktidarı ele geçirmek
Halk desteğini aramayı ilke edinmek
Siyasal Partilerin Tarihsel Gelişimi
Siyasal partiler modern anlamda XIX. Yüzyılın ikinci yarısına doğru ortaya çıkmışlardır.
KENTLEŞME, SANAYİLEŞMEİ DEMOKRASİ MÜCADELESİ VE SİYASİ PARTİLER
Geleneksel toplumlardan modern <> geçildi ve bu geçiş döneminin bir özelliği olarak ortaya çıkan partileri sivil toplumun meşruluğu tartışılmayan rejimlerin başta gelen kurucularıdır.
MEŞRULAŞTIRMA İŞLEVİ
Partisiz sistemlerde rejimler daha katı, şiddete başvurma olasılığı daha yüksektir.
DİLEKLERİN ZAMAN İÇİNDE DÜZENLENMESİ VE SIRALANMASI İŞLEVİ
İktidar yaptıklarını, muhalefet de iktidarın yapamadıklarını tekrarlar.
SİSTEMİ DENGELEME VE DEĞİŞMESİNE OLANAK VERME
Demokrasiler ulus-toplum ve sivil toplum
Durumlarına siyasal partilerin gizli işlevlerini işlemesi sayesinde ulaşmışlardır.
Uyum dışı partilere.
Geriye dönük partiler sistemin çevresinde olan değişiklerinin sisteme, sistemde bir değişiklik yaratacak ölçüde yansımasına kesin olarak karşı partilerdir.
Sistem dışı partiler sisteme tamamen cephe alan.
Parti Tipleri
KADRO PARTİLERİ
Parti yöneticileri arasındaki ilişkiler zayıftır, disiplin azdır, gevşektir. Kadro partileri farklı bir zümrenin kuruculuk ettikleri bir siyasal örgüt olduklarından, üyelerin sayısını çoğaltmak, hele bunlar arasında halktan, rasgele üye almak amacı gütmezler.
Meclis gurubu katı oy disiplinine, ideolojik tutuma karşıdır. Örgüt iki seçim arasında asgari düzeyde çalışan, büyük bir canlılık göstermeyen durumdadır. Örgüt, canlılığını seçim faaliyetleri sırasında bulur. Batıdaki ilk siyasal partiler, liberali muhafazakar partiler bu yapıda olan örgütlerdir. Meclislerde parti disiplini Amerika Birleşik Devletleri ile Kıta Avrupası’nın kardı partilerde zayıf olmasına karşılık İngilizlerin Muhafazakar Partisinde yüksektir.
KİTLE PARTİLERİ
Oy hakkının genişlediği dönemin bir zorluğu olarak ortaya çıkmışlardır. Batı demokrasilerde sol ve sosyalist görüşü savunan parti kitleler partisi görünümünü yeğlemişlerdir.
Yapısal değişiklikler mali kaynakların aranması sonucu ortaya çıkmıştır. Az fakat devamlı ödenti toplamak yani üye sayısını yüksek tutmak, kitle partilerinin özelliğini oluşturmaktadır.milletvekili gurubu politikalarını parti örgütünün çizmesini,  kitle partilerinin meclis guruplarının örgüte katı bir disiplinle bağlı, oy verme bakımından gurup disiplinine sadık.
Belli bir ideolojiye sahip . kadro partilerinde iktidar millet vekillerindedir. Kitle partilerinde ise iktidarın ödentileri veren üyede olduğu ilkesi kabul edilmiştir.
DİĞER SINIFLANDIRMALAR
Liderliğe dönük bir parti görünümü, üyeliğe dönük bir partidir.
 Çıkarlara dönük bir parti.
Partilerin Yapıları
Parti yapıları ile  Maurice Duveger: Komite, Ocak, Hücre, Milis. Komite küçük önem verilmesiyle. Seçimlerde etkinleşip, üyeleri daha çok yerel seçkinlerdir. Ocak, Batı Avrupa üyeliğini arttırma çabasıdır. Etkinlikleri süreklidir. Sosyalist partileri bu yapı Katolik ve diğer tutucu partilerce taklit edilmiştir. Örgütlenme esası coğrafi bölgeye göredir. Hücre, devrimci sosyalist partilerce benimsenmiştir. Gizlilik esastır. Seçimler ikincil önem taşır. Milis türü örgütlenmede yapı, ordunun hiyerarşik karakterinden esinlenir. Hitler ve Musolini’nin faşist partileri bu şekilde örgütlenmiştir.
II. BASKI GURUPLARI
Baskı Guruplarının Tanımlanması
Baskı gurupları, iktidar mücadelesinin dışında kalan örgütlerdir. Baskı gurupları siyasal parti ayrımında iktidara adaylık en önemli ölçüttür.
Almond ve Powel, örgütlenme eğilimi olmayan baskı gurupları, geçici düzensiz guruplaşmalar. Birleşmeye eğilimi olmayan diğer guruplaşmalar.
Ordu, üniversite, devlet kuruluşları, hastaneler, işveren ve işçi sendikalarıdır.
Baskı Gurupları-Siyasal Parti İlişkileri
Siyasal partiler faaliyetlerini iktidara yönelik baskı guruplarının dayandıkları sosyal gurupların çıkarlarını savunmak.
Baskı gurubu hiçbir partiye tam uyuşum içinde olamayacağı hiçbir partinin kendi çıkarlarını yeterince savunamayacağı görüşünde, sosyalist mücadele düzeyinde siyasal mücadeleyi de parti aracılığıyla sürdürmektedir.
Baskı Guruplarının İşlevleri
DİLEKLERİN İFADELENDİRİLMESİ
BASKI GURUPLARININ BU FAALİYETTE İKİ ÖNEMLİ İŞLEVİ: Dileklerin yoğunlaşması karşılığında dileklerin zaman içersinde sıralanması işlevi; kararların dileklere tam olarak cevap vermemesi durumunda da tarafları belirli bir hoşnutsuzluk içinde olmalarına karşın denetim altında bulundurmaya devam etme işlevi.
Baskı guruplarının, sosyal yapıda uyuşumu, dengeyi, giderek genişleme ve yenileşmeyi sağlayıcı nitelik taşır.
Geçiş halindeki toplumlarda, baskı gurupları sorumsuzca diye nitelendirilebilecek bir siyasal tutum sonucu, sistemi bunalım noktasına getirebilmekte, denge kırılmalarına, gerilemelere olanak sağlayan olumsuz bir işlev görmektedir.
Baskı Gurubu Yöntemlerinin Belirleyicileri
Siyasal kurumsal yapı, parti sisteminin doğası, siyasal kültür doğası, sorunun doğası, gurubun doğası.
ABD’nin gevşek yapılı, disiplinsiz partileri baskı gurupları için birer hedef oluşturmaktadır.
Amerikalıların siyasal tutumları, Avrupa Liberal Demokrasilerine göre baskı guruplarının etkinliklerine göre daha hoşgörülüdür.
Baskı Gurubu Eylemlerinin Düzeyleri
Liberal demokrasilerde baskı gurubu yöntemleri yürütme ve yasama düzeylerinde yönetimi etkilemek üzere geliştirilir.
ABD’de diğer ülkelere göre baskı guruplarına açık bir alan yargıdır.
Baskı Gurubu Etkilerinin Belirleyici Biçimleri
BİÇİMLERİ
Lobicilik (kulisçilik), Seçkin Etkileşimi, Profesyonel Lobicilik, Harekete geçirme- uyarma, Temsil etme, Kefilli üyelik, Yetki rollerini ele geçirme, Dayanışma, Kapsayıcı uyarma, Muhalefetin önemi.
Baskı Gurubu Tipleri
Kadro ve baskı gurupları, genellikle; profesyonel açıdan, sayıca sınırlı meslek mensuplarını temsil eder. Örneğin doktorlar, Üniversite öğretim üyeleri, barolara bağlı avukatlar, mühendisler.
Kitle baskı gurupları, Mesleki yönden, kapsadıkları alan, milyonlarca kişinin çalıştığı kesimlerdir.
AYRIM V
SEÇİM
I. SEÇİM KAVRAMI
<> ilkesinden hareketle liberal devlet anlayışı, siyasal rekabete ve seçim sistemlerine büyük önem verir.
Klasik Demokraside Seçim
Klasik demokrasilerde yönetenlerin, yönetilenlerce serbest ve dürüst seçimlerle iş başına gelmektedir.
Marxist Demokrasilerde Seçim
Marxistler üretim araçlarının özellikle mülkiyeti devam ettiği sürece hakim zümrelerin, proletaryayı ezeceklerini iddia etmekte ve kamu özgürlükleri biçiminde verilmiş olan yasal özgürlüklerin ancak kapitalistlerce kullanabileceğine inanmaktadır.
Seçim işlevi, yine rejimi yasallaştırmak olmaktadır.
Seçimle İlgili Kavramlar
Yasa koruyucu tarafından düzenlenen seçim teknikleri bazı siyasal amaçları gizlemeye yardımcı olurlar.
Seçimin hem hak, hem de bir ödev olduğu.
KISITLI OY
Seçme hakkı, dünyanın hemen hemen her yerinde koşullara bağlı olarak uygulanmaktadır.
Türkiye’de 1930 yılında kadınlara seçim hakkının Avrupa’da en son tanıyan ilke İsviçre olmuştur. 1970 de elde etmişler.
SEÇME YETERLİLİĞİ
Vatandaşlık kişiyi devlete bağlayan hukuki ve siyasal bir ilişkidir.
   Seçme Yaşı
Muhafazakar partiler seçim yaşını yüksek tutmayı tercih etmektedirler.
ADAY OLABİLME
Adayların saptanmasında yönetici komiteler, partili üyeler veya partili seçmenlerin etkin olduğu üç uygulama türü: sosyalist partiler, ön seçim adı altında ilk kez A.B.D.’de geliştirilmiştir.
II. SEÇİM YÖNTEMLERİ İLE İLGİLİ KAVRAMLAR
Dolaylı ve Dolaysız Oylama (Çift ve Tek Dereceli Seçim)
Tek dereceli oylamada seçmenler yönetenleri doğrudan doğruya seçmektedirler. Çift dereceli seçimlerde ise, seçmenler evvela seçimleri yönetenleri seçecek olan dengeleri seçmektedirler.
Liste Olması veya Tek İsimli Oylama
Tek isimli seçim sistemi, o seçim çevresinde seçime katılan her partinin oy pusulasında tek aday bulunması ilkesine dayanır.
Dar bölgelerden, tek türlü dar bölge sisteminin  uygulandığı İngiltere’de ve iki türlü tek isim sisteminin uygulandığı Fransa’da durum böyledir.
Tek isim seçim sisteminin bazı sakıncaları: yetenekli olanlardan çok maddi olanaklara sahip olanların seçilme şansının artması.
III. SEÇİM SİSTEMLERİ
Yönetilenlerle yönetenler arasındaki bağı, seçimler gerçekleştirir. Yönetenlerin gerçek anlamda yönetilenleri temsil ettikleri ölçüde, rejimin niteliği demokratiktir.
Seçim sistemlerini genel olarak eşitlik, adalet ilkesine ağırlık veren nispi temsil sistemleri ve fayda ilkesine ağırlık veren çoğunluk sistemleri olmak üzere iki ana gurupta toplayabiliriz.
   Çoğunluk Sistemi
TEK İSİM USULÜ VE LİSTE USULÜ
Tek isim usulünde her seçim çevresi bir tek milletvekili seçer; seçim çevreleri de dar bölgelerden oluşmaktadır.
Mutlak çoğunluk tek isim usulü: ikinci veya üçüncü turlara başvurulur.
Nispi çoğunluklu tek isim usulü: en fazla oyu almış olan aday seçilmiş olacağından seçim bir turda biter.
LİSTE USULÜ
Geniş seçim çevrelerini kapsayan bu sistemde her bölgenin çıkaracağı millet vekili sayısı nüfusa göre saptanır.
ÇOĞUNLUK SİSTEMLERİNİN GENEL DEĞERLENDİRMESİ
Oylama biçiminin kolay ve basit olmasıdır. Dar bölge çoğunluk sistemi halkın seçeceği temsilciyi yakından tanımasına, milletvekili adaylarının da seçmenlerle kolay temas kurabilmesine olanak sağladığı için olumludur.
Tek türlü çoğunluğun zayıf partileri ortadan kaldırmak yoluyla partilerin sayısını azaltma ve iki parti sistemine yol açma eğilimi taşıdığı  genellikle kabul edilmektedir. Parlamentoda bazen muhalefetin çok güçsüz olarak yer almasına zemin hazırlar. Bir başka sakıncası yeni partilerin kurulmasını zorlaştırmasıdır.
   Uygulamada Çoğunluk sistemi
Anglo-sakson ülkelerinin çoğu, İngiltere’den esinlenerek çoğunluk sistemini benimsemişlerdir.
   Nispi Temsili Sistem
Nispi temsili her partiye siyasal gücüyle orantılı sayıda üyelik vermektedir.
Seçim Çevresi

Bölüm Sayısı Yöntemi

Değişmez tek sayı yöntemi
Ulusal bölüm sayısı yöntemi
NİSPİ TEMSİL SİSTEMİNDE SANDALYELERİN LİSTELER İÇİNDE DAĞILIMI
  Bloke liste usulü:
Burada seçmen doğrudan doğruya bir partiye oy vermektedir.
NİSPİ TEMSİL SİSTEMLERİNİN GENEL DEĞERLENDİRMESİ
Nispi temsil sisteminin amacı, her parti ya da guruba siyasal güçlü ile orantılı temsil edilme olanağı vermektedir. Adalet ilkesini, nispi temsil sistemi demokratik çoğulculuğu tartışmasız olarak bütün öteki oylamalardan daha iyi gerçekleştirmektedir.
İki önemli sakınca: hiçbir partinin tek başına hükümeti kuracak çoğunluğa sahip olmaması, parti hükümet bunalımına yol açmasıdır. İkincisi de parti sayısının artması.
UYGULAMADA NİRPİ TEMSİL SİSTEMİ
Nispi temsilin hala uygulandığı ülkeler olarak Batı Avrupa ülkelerini özellikle Almanya ve Hollanda’yı gösterebiliriz.
Ülkemiz 1961 millet vekili seçimiyle nispi temsil sistemi uygulamasına başlamıştır.
1983 ve sonraki seçimler, için barajlı nispi temsil sistemi benimsenmiştir.
IV. PARTİ SİSTEMLERİ VE SEÇİM TEKNİĞİ
Parti Sistemleri
Tek parti, iki parti ve çok partili sistem. Parti sistemlerinin batı demokrasisinde, tek parti sistemlerinin de komünist veya faşist bir rejime eş anlamlı olarak belirtildiği görüşü her zaman geçerli değildir.
Japonya’da Liberal-Demokrat parti ve yakın zamana kadar Hindistan’da Kongre Partisi, çoğulcu rejim içinde hakim parti uygulamasına örnek.
ÇOK PARTİ SİSTEMLERİ
Sınıflandırmada esas olarak parti sayısı.
ÇİFT PARTİ SİSTEMİ
İki etkin partinin yanı sıra, pazı küçük partilerin varlığı sistemin iki-partililiği yitirmesine de yol açmaz.
İktidarın iki parti arasında el değiştirmesi aynı zamanda partileri gerçekçi vaatlerde bulunmaya, sorumlu ve ılımlı olmaya itmektedir.
Çiftli parti sisteminin devamlılığı ve işlemesi yönünden, iki partinin de temel ilkelere dayanarak rejimi benimsemeleri gerekmektedir.
ABD’nin yumuşak siyasal çift parti sistemi, sonuçları bakımından İngiliz tipi sert çift partiden fazla çok partili sisteme yakındır.
Büyük ülkelerde disiplinli bir tek partinin tek başına mutlak çoğunluğu elde edemediği zamanlarda, parlamenterler rejimin parti sistemine getirdiği güçlüklerden bir çoğu başkanlık sistemi ile giderilmektedir.
M.Duverger; tek türlü çoğunluk tekniği çift parti sistemine, iki türlü çoğunluk tekniği, ittifaklarla yumuşatılmış çok partili sisteme; nispi temsil tekniği sert, bağımsız çok partili sisteme yol açar.
SEÇİMİN SAYISININ PARTİ SAYISINA ETKİLERİ
Tek türlü çoğunluk rejimi; Anglosakson ülkelerinde görüldüğü gibi ki parti sisteminin yerleşmesini sağlamaktadır. Muhalefetteki parti, iktidar partisine göre noksan temsil edilmektedir.
İki türlü çoğunluk sisteminin parti sayısı yönünden etkisini belirlemek. Teorik olarak parti sayısının çoğalması yönünde, ilk turda seçme, ikinci turda eleme yapıldığından.
Nispi temsil sistemi partilerin sayısını arttırıcı yönde bir etkiye sahiptir. Yeni partilerin politik arenaya girmesi olasıdır.
SEÇİM TEKNİĞİNİN PARTİ İÇİ YAPISI VE KARŞILIKLI BAĞLULUK ÜZERİNE ETKİLERİ
Tek bir asaya oy vermenin aksine, liste oylaması kişiliğin etkisini azaltmaktadır.
Nispi temsili sistemi partilerin tam bağımsızlığına; iki türlü çoğunluk sistemi güçlü ittifaklara; tek türlü sistemi, çift partiye yol açıyorsa partilerin bağımsız olmasına üç parti varlığı halinde ise geivi olarak güçlü ittifakların oluşumuna yardımcı olmaktadır.

Comments

facebook'ta yorum yazın

fikrin nedir?