Siyasal Rejimler – Ali Öztekin

AYRIM VI

 

SİYASAL REJİMLER

 

I. SİYASAL REJİMLERE AİT GENEL BİLGİLER

Kavram

Siyasal rejimlerin Aristo tarafından yapılan <<Monarşi, Aristokrasi ve Demokrasi>> Montesquie bu ayrımı <<cumhuriyet, monarşi, despotluk>> üçlüsüne sokmuştur.

Siyasal Rejimin Çerçevesi

Rejim bir fiziki tarihsel bir çerçeve içinde.

COĞRAFİ ÇERÇEVE

Coğrafi konum, komşuluk, doğal kaynakların etkisi.

 

II. SİYASAL REJİMLERİN SINIFLANDIRILMASI

Yöneten-Yönetilen İlişkisine Göre

Yönetenlerin otoritesinin yönetilenlerin özgürlüğü lehine sınırlandırılması söz konusu ise, liberal siyasal rejim, tersine yönetenlerin otoritesinin yönetenlerin otoritesinin yönetilenler aleyhine güçlendirilmesi söz konusu ise , otoriter siyasal rejim ortaya çıkmaktadır.

LİBERAL (DEMOKRATİK) SİYASAL REJİMLER

İki veya daha fazla siyasi parti, saydamdır.

Oy verme hakkı genel, oylama gizli, sonuçların sayımı açıktır.

OTORİTER REJİMLER

Diktatörlük çoğunlukla iktisadi ve toplumsal dengelerin bozulmasına bağlanabilir.

OTORİTERCİLİĞİN BİÇİMLERİ

  Ampirik Sezarizm:

Siyasal felsefesi olmayan ve <<şef amirlerine itaati sağlama>> gibi tek bir basit ilkeye dayanan bir otoritercilik biçimidir.

  İdeolojik Diktatörlükler

Faşist, proleterya diktatörlüğü. Sosyo-politik felsefeye dayanır.

Diğer Ölçütlere Göre Siyasal Rejimler

Demokratik yöntemler, Otokratik yöntemler

YÖNETENLERİN YAPISINA GÖRE SİYASAL REJİMLER

Hükümet organlarının yapısına göre siyasal rejimleri üç tipe ayırmak olanaklıdır; Monokratik rejim, direktuvar rejimi ve düalist (ikinci) rejim.

Monarşik rejim : iktidarın tek elde toplandığı

Diktuvar rejimi : yönetimin küçük bir gurup insana bırakıldığı

Düalist (ikinci) rejim : diektuvar rejimi ile başkanlık rejiminin karışımı

  Parlamenter Rejimin Şeması

Parlementerizm üç ilkeye dayanmaktadır. Yürütme ve yasama arasıdaki eşitlik, iki güç arasında işbirliği, her iki gücün birbiri üzerine sahip oldukları etkileme yetenekleri.

Kabinenin birliğini başkanı (başkan) temsil eder.

Kabinenin meclise köle olmamasını sağlayan haktır.

PARLAMAENTER REJMİN EVRİMİ

Klasik parlamenterizm gitgide teorik bir görünüm kazanmaktadır. Yasama ile yürütme arasındaki denge artık hiçbir yerde mevcut değildir.

   Hükümetin üstün olduğu parlamenter rejimler

En iyi örnek İngiliz siyasal rejimidir.

   Parlamentonun üstün olduğu parlamenter rejimler

Fransa’nın III. ve  IV. Cumhuriyeti parlamentonun üstün olduğu parlamenter rejimlere örnek.

BAŞKANLIK REJİMİ

Başkanlık rejimi güçlere en çok ve en ileri derecede bağımsızlığı sağlayacak rejimdir.

Güçler Birliği Rejimleri

GÜÇLERİN GÖRECELİ BİRLİĞİ

Hükümet yararına güçbirliği, meclis hükümeti

Siyasal Partiler Sistemine Göre Rejimler

Tek partili rejim, iki partili rejim, çok partili rejim.

 

III. ÇAĞDAŞ REJİMLER

Pa

rlamenter Rejim Örneği: İngiltere, Fransa

ÇİFT PARTİLİ SİSTEM ÖRNEĞİ: İNGİLTERE SİYSAL REJİMİ

   Tarihsel Gelişim ve Kurumların Oluşması

Kralın mutlak iktidarının ilk sınırlandırılması, 1215 tarihi Büyük Şart’a (Manga Carta) dayanmaktadır.

Baronların başlangıçta tamamıyla kendi çıkarlarını gözeterek krala imzalattıkları bu belge kaleme alınış biçimindeki esneklik dolayısıyla daha sonraları halkın lehine işleyen bir mekanizma haline dönüşerek demokratik ilkelerin ilk kaynağı olmuştur.

1628 Dilekçe Hakkı ile 1689 İnsan Hakları bildirisi önemli İngiliz siyasi bilgilerine temel oluşturabilmiştir.

XIII. yüzyıldan sonra baronlar, yüksek rütbeli din adamlarıyla şövalye ve burjuva temsilcilerinden kurulan <<Magnum Concilium>>’a kilise temsilcilerinin de katılmasıyla Konseyin adı Parlamento olmuştur.

Şövalyeler burjuvalarla birlikte toplantılar yaparak alt meclisi teşkil etile. Baronların yüksek rütbeli din adamlarının toplantıları ise yüksek kamara görüntüsü kazanmıştır.

       18. yüzyılda parlamenter rejimin kurulması

Kişi haklarının korunması ve temel yasaların sağlamlaştırılmasında 1679 yılında kabul edilen <<Act Habeas Cropus>>

Kral aleyhine parlamentonun ayrıcalıklarını genişleterek etkinliği arttıran diğer temel yasalar olarak Haklar Bildirisi (1628), Büyük İtiraz (1641) ve Haklar Beyannamesini (1689) gösterebiliriz.

Tories… liberaller

   Siyasal Kurumlar

İngilizler için Kral ailesi, sosyal itibarın büyük ölçüde artması nedeniyle de, ulusu temsil eden bir sembol görüntüsü kazanmıştır.

Kral parlamentonun kendisine sunduğu bir kararı fiilen reddetme yoluna 1707 yılından beri gitmemiştir.

Kral’ın ilk bakışta parlamentoyu fesih ve başbakanı seçme yetkileri, koruyabildiği en önemli ayrıcalıklardır diyebiliriz.

Kralın etkinliği özellikle, dış siyaset alanında bilgisi dolayısıyla çok güçlüdür.

İngiliz Uluslar Topluluğunun (commonwealth) üyelerinin bağlayıcı unsuru taçtır.

Kral veya kraliçe aynı zamanda kilisenin başıdır.

İngiltere’de kabine hükümeti söz konusu.

Kabineye en önemli bakanlıkların bakanlarını almak adet haline gelmiştir. Dışişleri, İçişleri, Hazine, Savunma, Milli Eğitim ve Amiralliğin Birinci Lordu hükümetin en önemli bakanlıkları arasındadır.

İkinci gurup bakanlar, kabinenin devamlı üyeleri olmayıp, kendi bakanlıklarıyla ilgili sorunların müzakeresi sırasında toplantıya katılmaları için çağırılmaktadırlar.

  Parlamento:

  Lordlar Kamarası: irsi politikacılarla, yargıçlar.

Lordlar Kamarası, işçi partisi iktidarda olduğu zamanlar muhalefet işlevi, muhafazakar Parti iktidarda olduğu zamanlarda ise iktidarla işbirliği halindedir.

Avam Kamarası: <<Erkeği kadın yapamıyan>> organ beş yıl süreyle 625 millet vekili

Siyasal Partiler ve sistemin İşleyişi

   Siyasal Partiler

İşçi ve muhafazakar partileri, kitle partisi görünümündedir.

   Seçim tekniği ve siyasi partiler:

İngiliz seçimleri tek türlüdür. Dar seçim bölgesi ilkesine göre, basit çoğunluk ilkesine göre

   Siyasal sistemin İşleyişi

Çift parti mekanizmasıyla birlikte, sistemin işleyişi İngiliz parlamentarizmine <<başkanlık parlamentarizmi>>

ÇOK PARTİLİ SİSTEM ÖRNEĞİ: FRANSA SİYASAL REJİMİ

Fransızların siyasi davranışlarının esas motoru, sürekli bir şekilde bireycilik olmuştur.

   Siyasi Kurumların Tarihsel Gelişimi

   Eski Rejim

Üç sınıf-asiller, ruhbanlar ve <<Tiers Etat>> . “Etats Generaux”da temsil edilmektedir.

   Devrimler

1789 Devrimi Vaoltaire’in sosyal ve iktisadi reformlar görüşü Montesquieu’nün kuvvetler ayrımı ilkesi ve Rouseau’nun kişi hakları ve sosyal sözleşme görüşleri ile beslenmiştir.

   III, IV ve V nci Cumhuriyetler

70 yıl süren III ncü Cumhuriyetin genel özelliklerinden birisi parlamenter hakimiyet. Hükümet iktidarsızlığı.

18 Eylül 1958 referandumunda V nci Cumhuriyetin Anayasası.

   Cumhurbaşkanı

V nci Cumhuriyet başbakanlık rejmine yakındır.

   Hükümet

Başbakan, hükümetin diğer üyleri olan bakanlar ile müsteşarların.

   Parlamento

P

arlamentonun yetkileri oldukça kısıtlanmıştır.

Parlamento, iki meclis görüntüsüyle, Millet Meclisi ve Senatodan oluşmaktadır.

   Millet Meclisi

482 milletvekili.

Dar seçim bölgesi, oy pusulasında, aynı zamanda, yedek bir üyenin adı da bulunmaktadır.

İki türlü oylama çoğunluk ilkesi ile işlemiştir.

   Senato

Millet vekilleri, il meclis üyeleri, ile belediye meclislerinin üyeleri, oy kullanabildiği, Halkın seçtiği temsilciler senatörleri seçmektedir. Senatörlerin çoğu tarımsal bölgelerin temsilcisi.

   Siyasal Partiler ve Parti Sistemi

Partiler arasında S.F.İ.O. ile kitle karışımı bir görüntü sağlamaktadır.

UNR Yeni Cumhuriyet İçin Birlik: De Gaulle’ün milliyetçi ve neo-liberal görüşlerini yansıtan <Gaullism> yanlısı bir partidir.

P.C.F. Fransız Komünist Partisi : bir kitle partisidir. Reformist çizgidedir.

S.F.İ.O. Sosyalist Parti İşçi Enternasyonalinin Fransız Seksiyonu: kitle partisi

P.R. Radikal Parti: ilk siyasal parti, kadro partisi, Cumhuriyetçi Anlayış

M.R.P. Cumhuriyetçi Halk Hareketi : kadro kitle karışımı

Bağımsızlar

UNR olan Parti, RPR Cumhuriyetçileri için birlik olarak

P.C.F. olan parti, P.C.

S.F.I.O. olan parti PS sosyalist parti olarak

M.R.P ve P.R. adındaki Partiler liberal kesim UDF’yi oluşturmuştur. Hıristiyan-demokrat ve aşırı milliyetçi kesim ise La Pen etkisindeki F.N. Ulusal Cephe’yi oluşturmuştur.

En kuvvetli durumda Gaullismin temsilcisi olan R.P.R. bulunmakta ve R.P.R. yi izleyerek U.D.F. gelmektedir.

Başkanlık Sistemi Örneği : ABD Siyasal Rejimi

Bazı yenilikler; federalizm, yargı denetlemesi, anayasa ve başkanlık rejimi şeklinde.

Amerika Birleşik Devletleri ilk yazılı anayasayı kabul eder.

İdeolojik anlaşmazlıkların hiçbir zaman önem kazanmadığı.

SİYASAL SİSTEMİN TARİHSEL GELİŞİMİ

13 Amerikan Kolonisi 1779 tarihinde İngiltere’ye karşı ayaklanarak <Bağımsızlık Beyannamesini>, 1877 yılında <Konfederasyon Maddeleri> ile ortak otoriteli üstün Federal Kongreyi yaratmışlardır. Washington’un giriştiği çabalar, 1787 yılında Philadelphia’da on üç devletin gönderdiği delegelerin “Philadelphia Konvansiyonu”

   1787 Anayasası

1787 Anayasası, büyük devletlerin federalist eğilimleri ile küçük devletlerin bağımsızlıklarını koruma istekleri karşısında orta yolu benimseyerek uzlaştırıcı ilkelere taşıyan bir niteliğe sahiptir.

Anayasa değişikliğinin gerçekleşebilmesi için gerek federal gerek, federe kademelerde kongreler tarafından kabul edilmesi gerekmektedir.

Federal sistemin birliğe giren büyük ve küçük devletler arasında birdengeyi sağlaması en önemli niteliklerinden biridir. Bu nedenle federe devletler Temsilciler Meclisinde nüfuslarıyla orantılı olarak temsil edilirken, Senatoda, büyük, küçük farkı gözetmeksizin her bir federe devlet iki senatörle temsil edilmektedir.

Federalizmin gerçekleştirilmesi için ekonomik etkenlerin baskısı büyük olmuştur.

Federe devletlerde yasama organı, tek meclisli Nebraska dışında Senato ve Temsilciler Meclisinden oluşmaktadır.

Federe devletlerde yürütme kudreti, vali tarafından somutlaştırılmaktadır.

Federal hükümet içinde Yüksek Mahkeme (Supreme Court) son başvurma makamı olarak görülmektedir.

BAŞKANLIK

   Başkanlık Seçimi

Seçmenler başkanı seçecek olan ikinci seçmenleri seçmekte, ikinci seçmenler de oylarıyla başkanı seçmektedir. Sakıncalı yönü, bir federe devlette çok az bir farkı ile iki partiden birine (Demokrat ve Cumhuriyet) çoğunluğu alma oranı sağlayabilmesidir.

Ülke düzeyinde oy bakımından azınlıkta olduğu halde ikinci seçmenler kademesinde çoğunluk sağlayarak başkan seçebilmektedir.

Başkan ve yardımcısının süresi dört yıldır.

   Başkanlık Kurumunun Yapısı ve İşleyişi

Başkana önerilerde bulunma görevi yapan kabine, on iki bakanlık (departments)dan oluşmaktadır. Bakanlar doğrudan doğruya başkana bağlı olup, yardımcıları durumundadır. Siyasal nitelikleri yoktur.

   Başkanın Yetkileri

Yürütme kudreti bizzat başkanın kendisine verilmiştir.

Devlet başkanı olarak ulusu ve ulusal birliği somutlaştırmaktadır.

Cezai bir sorumlulukla… <impeachment> temsilciler meclisi tarafından suçlanması ve federal anayasa mahkemesi başkanının başkanlığında senato tarafından yargılanması.

En küçük subaya kadar hepsini başkan tayin eder.

Başkan < Spoll System> sistem ile başarısına yardım eden parti üyelerine idari makamları bir ödül olarak dağıtabilmektedir.

Başkan konseyi fes

hedemediği gibi kongrede başkanı istifaya zorlayamaz.

Başkanın kongreye karşı en önemli etkileme aracı kendisine tanınmış olan veto hakkıdır.

Kongrenin başkana karşı tesirli silahı bütçeyi onaylamasında bulunmaktadır.

   Başkan Yardımcısı

Silik bir rolü, seçimle ilgili işlevi vardır.

KONGRE

Temsilciler Meclisine nüfus miktarına göre, genel oy, tek türlü çoğunluk sistemine dayanmaktadır. Temsilciler iki yıl için seçilmekte.

Senatörler ise, tek dereceli genel oyla seçilmekte görev süreleri altı yıl olup 1/3’ü her iki yılda bir yenilenmektedir.

Amerikan Kongresinin her iki meclisinde, ülkenin genel gelişmesini yakından izleyen, uzmanlaşmış devamlı komisyonlar vardır.

Başkanın veto hakkı vardır ve veto halinde tasarının yasallaşarak yürürlüğe girebilmesi için iki meclisin 2/3 çoğunluğu ile tekrar kabul edilmesi gerekmektedir.

Temsilciler meclisi, mali insafiyete sahiptir.

ANAYASA MAHKEMESİ

Kongrenin yapmış olduğu yasaların anayasaya uygunluğu Anayasa Mahkemesi aracılığıyla sağlanmaktadır.

Siyasi ağırlığı,. Dokuz üyeli son karar mahkemesidir.

Başkanı, protokol gereğinde Amerika Birleşik Devletleri Başkanından sonra ikinci şahsiyet durumundadır.

SİYASAL PARTİLER VE PARTİ SİSTEMİ

   Siyasal Partiler

Cumhuriyetçi Parti Federasyonun kurulması sırasında federal otoriteyi savunmuş olan federalistlerin uzantısıdır. Demokrat Partinin dedeleri ise federalistlerin karşısında antifederalist olarak çıkanlardır.

Cumhuriyetçilerin, Demokratlara göre büyük sermayeye daha yakın ve daha muhafazakar oldukları söylenebilir.

   Çift Partili Sistem

Güneyin federe devletlerinde devamlı şekilde iktidar, Demokrat Parti’nin elindedir.

Kadro partisi partilerin disiplinsiz ve oybirliğinden yoksun olmaları anayasanın öngördüğü kuvvetler ayrımı ilkesinin işlemesini, yürütmenin fazla yıpratılmadan etkili iş görmesini sağlamaktadır.

SİYASAL SİSTEMİN NİTELİKLERİ

Baskı guruplarının önemi, yerel ve kadro partisi görünümlü siyasal partilerin Amerikan siyasal yaşamında oynadığı rolün önemine eşittir.

Amaçları hiçbir zaman iktidarı ele geğirmek değildir; sadece etkileyerek çıkarlarına uygun kararların alınmasını sağlamaktır.

Totaliter rejim örneği: S.S.B.C. Siyasi Rejiminden Rusya Federasyonuna

İDEOLOJİ

Marx’a göre üst yapı üretim araçlarına sahip olanların çıkarlarına göre biçimlendirilmiştir. Tarihte oluşan ihtilaller yeni ekonomik gerçeğe uymayan üst yapıların yıkılmasıdır.

Marxizme göre devlet, ekonomik iktidara sahip olan sınıfın politik örgütüdür. Siyasal iktidar, yani devlet bir sınıfın diğer bir sınıfı ezme, sömürme aracıdır.

Lenin, Maxizmin tarihsel şemasını değiştirerek tarımsal yapılı az gelişmiş olan Rusya’da işçi ve köylülere dayanan Komünist rejimi gerçekleştirmiştir.

SİYASAL SİSTEMİN TARİHSEL GELİŞİMİ

Devrimlerde genellikle, toplumun siyasal, toplumsal ve iktisadi yaşamına yeni bir biçim ve ilkeleri uygulama gayesi bulunmaktadır.

   Çarlık Rusyası

Devrim öncesi Rusya’nın çok önemli sorunları: köylülere toprak dağıtımı, tarımsal reform.

Reformların başlatılmasında 1905 Devriminin rolü büyük olmuştur. Devrimci hüviyet taşıyan partinin ilki, Alman Sosyal Demokrat Partisi örnek alınarak 1898 yılında kurulan Sosyal Demokrat Partisidir. Bu parti, 1903 Londra Toplantısında Marksizmi benimseyen Lenin’in lider olduğu Bolşevikler ile azınlıkta olan Menşevikler arasında iki kısma ayrıldı.

1905 Devrimi bir bakıma Rus-Japon savaşındaki başarısızlığında dolaysız nedenidir.

Çarlık Rusya’sının ikinci önemli problemi, Batı Avrupa Ülkeleri’nin özellikle Fransa’nın yaptığı yatırımlarla hızlı bir biçimde gelişen sanayi sektöründeki işçiler idi.

Üçüncü bir sorunu, muhalefet guruplarının oluşumu ile rejimin anayasaya dayandırılması ve halk temsilcilerinden oluşan kurumların iktidarının artması talepleridir.

Şubat 1917 Devrimi <Burjuva Devrimi> olarak nitelenmiş ve hareket yukarıdan aşağıya olmuştur.

Bolşeviklerin <ekmek, toprak ve barış> ile <bütün iktidar Sovyetlere> sloganına dayanan propagandaları…

SİYASAL KURUMLAR

1936 Anayasası SSBC’ni sonuna kadar idare eden anayasadır.

Teorik olarak yasama, yürütme ve yargı olmak üzere bütün kudert SSNC Yüksek Şurasında (Sovyet Suprem) toplanmıştı.

Sovyet suprem, Presidyum, Bakanlar konseyi

   Sovyet Supremin Yapısı

SSBC Sovyet Suprem, iki meclisten oluşmaktadır: Birlik Meclisi ve Milletler Meclisi.

Seçimler plebsit görüntüsünü taşımaktadır.

   Sovyet Supreminin
Yetki ve İşleyişi

Yasama dönemi dört yıl.

   Sovyet Supremin Presidyumu

Presidyum devlet ile parti arasındaki bağlantıyı sağlayan bir organ.

   Bakanlar Konseyi

Bakanlar Konseyi, anayasa gereğince SSBC devlet iktidarının üstün ,dare ve yürütme organı olarak.

   Organlar arasında ilişki ve yetki

Anayasada öngörülmüş kurumlar arasında yer almayan parti, fiili karar mercii olarak görülmektedir.

<Demokratik Merkezcilik>

KOMÜNİST PARTİSİ

   Parti İlkeleri

Parti yönetim yönünden iki ilkeye dayanmaktadır. <Demokratik merkeziyetçilik> ve <iç demokrasi>.

   Parti Örgütü

Partinin en üst organı Parti Kongresidir.

 

   Devlet Şefleri Konseyi

B.D.T.’nun en üst organıdır.

   Hükümet Şefleri Konseyi

   Bakanlık Komiteleri

RUSYA FEDERASYONU

RUSYA Federasyonunun en yüksek temsili yasama organı iki meclisten oluşan federal meclistir.

Liberal Demokratik Parti, adının aksine aşırı sağ eğilimi temsil eder

Halk birliği

Yürütme organı yasama organı karşısında üstün bir görünüm taşımaktadır, yarı başkanlık sistemini yansıtmaktadır.

Comments

facebook'ta yorum yazın

fikrin nedir?